Wolibórz - opis miejscowości
WOLIBÓRZ (430-540 m) - wieś łańcuchówka, na ok. 5 km dł. ciągnąca się wzdłuż środkowego i górnego biegu Woliborki,
malowniczo usytuowana między Garbem Dzikowca (od pd.) a łańcuchem kopczykowatych, bezleśnych kulminacji w wybiegającym
ku zach. bocznym grzbieciku G. Sowich.
Historia
Według nieudokumentowanej tradycji wieś miała być związana z gródkiem Quingenburg na pobliskim Garncarzu (664 m),
najprawdopodobniej jednak powstała pod koniec XIII w. W 1336 wymieniono ją jako Volprechstorf (późniejsze Volpersdorf),
co wskazuje, iż posiadała wtedy status lokacyjny i nazwę, pochodzącą od miana zasadzcy. Osiedlili się tu w tym czasie ludzie z Frankonii (północna część Bawarii).
Wieś zalicza się do najstarszych w tym rejonie. Początkowo była to wieś królewska, jedna z pięciu w okolicy. Jej losy były związane z dobrami noworudzkimi, w skład których wchodziła do 1624.
W XVII w. wieś była zamożna, co odzwierciedliło się m.in. w bogatym wyposażeniu miejscowego kościoła. Już w 2 pol. XVIII w. Wolibórz należał do dużych i dobrze rozwiniętych wsi. Działało tu kilkanaście warsztatów tkackich i ponad 20 rzemieślników. Wpływało to na względny dostatek ludności i rozwój budownictwa mieszkaniowego. Mieszkańcy pracowali także m.in. w gorzelni, cegielni, leśnictwie. Zatrudnienie dawało też tkactwo, obejmujące głównie krosna bawełniane (47 w 1840), lniane i sukiennicze.
W 2 poł. XIX w. zaczęły pojawiać się usługi turystyczno-letniskowe, jako że wieś leży na trasie Nowa Ruda -Srebrna Góra. Twierdza w tej ostatniej stała się wówczas popularnym celem wycieczkowym. W 1906 Kolejka Srebrnogórska polączyła Wolibórz ze Srebrną Górą i linią normalnotorową w Słupcu. Koło skrzyżowania dróg w głównej części Woliborza zbudowano wówczas stację kolejową.
Kolejka oraz piękne widoki stały się wielką atrakcją. ściągającą turystów z całego niemal Śląska. Niestety. po 1945 zawieszono kursy pomiędzy wsią a Srebrną Górą. rozebrano tory. Nie wykorzystane są duże walory krajobrazowe i środowiskowe. które mogłyby stać się podstawą do rozwoju Woliborza jako ośrodka rekreacyjnego.
Zabytki
Wśród rozciągającej i rzadkiej zabudowy wyraźnie wyróżnia się centrum wsi o większej koncentracji domów. Tu, na niewydatnym wzniesieniu. stoi kośc. fil. św. Jakuba.
Pierwszy kościół był wzmiankowany w 1384. obecny stanął na miejscu starszego (z 1514) ok. 1770. Jest to budowla barokowo-klasycystyczna. Wyposażenie pochodzi głównie z XVIII w., m.in. archilektoniczny ołtarz gł. z belkowaniem dźwiganym przez dwie pary korynckich kolumn.
Dużą wartością odznacza się ambona w formie łodzi. umieszczona na prawej ścianie nawy. jedno z nielicznych dzieł tego typu w kraju, a trzecie (po międzyleskim i bożkowskim) na Ziemi Kłodzkiej.
W sąsiedztwie kościoła d. plebania, barokowy budynek z 1772, do którego wejście prowadzi przez skromny portal.
Wśród dość liczebnego zespołu budownictwa mieszkaniowego i gospodarczego z XIX w. wyróżnia się zespół podworski w górnej części wsi. Powstał on w kilku fazach (przede wszystkim w 1637, 1773 i około 1830, kiedy uległ znacznej zmianie).
Prócz dwukondygnacyjnego dworu o obszernym, łamanym dachu znajdują się tu r6wnież budynki gospodarcze.Dziś jest to ośrodek wypoczynkowy wkraczający w las na zboczu G. Sowich, oferujący kilka komfortowych pokoi, camping z wygodami i kawiarnię w salach dworu.
Spory jest zespół kapliczek i krzyży przydrożnych, do którego zaliczają się m.in. dwie kaplice, krzyże (szczególnie wartościowe jest dzieło F. Herdena z ok. 1770. przedstawiające św. Jana Nepomucena) oraz krzyż pokutny. Tkwi on za płotem domu nr 130 i jest wykonany z czerwonego piaskowca. Ma wymiary 118x88xl8 cm. Na głowie" wyryto krzyżyk, prawdopodobnie jako znak graniczny.