Walim - opis miejscowości
Walim - stara wieś (obecnie gmina, miedzy masywem Włodarza a Małą Sową, w przeszłości ośrodek górnictwa i przemysłu włókienniczego. W czasie drugiej wojny światowej istniała tu filia hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, której więźniowie budowali m.in. podziemne fabryki zbrojeniowe w ramach przedsięwzięcia Riese.
We wsi barokizowane kościoły św. Barbary i św. Jadwigi oraz wiele ciekawych budynków drewnianych lub drewniano - murowanych. Walim stanowi dobrą bazę wypadową w wyższe partie Gór Sowich.
Historia Walimia
Na początku XIII w. Bolko I buduje na skalnym cyplu wieżę i 2 skrzydła mieszkalne Zamku Grodno. Zamek powstał jako jedno z ogniw systemu ochronnego na południowej granicy księstwa Świdnicko - Jaworskiego. W tym czasie powstaje służebna wieś Zamku Grodno - Niedźwiedzice, położona na wysokości 470 - 525 m n.p.m.
Bardzo mocno zwiazany z Zamkiem Grodno jest Walim - obecna siedziba gminy. Początki Walimia są słabo udokumentowane. Teren zasiedlony był prawdopodobnie w 1220 r. Pod koniec XIII w. śląskie lenno Waltersdorf obejmuje rycerz Albert Bayer, potem hrabia von Haugwitz, von Peterswaldau, Mathie Bayer.
W XIII - XIV Walim /Waltersdorf/ jest miejscem eksploatacji złota i srebra. W XIV wieku powstaje u podnóża Góry Chojna jako zaplecze Zamku Grodno wieś Zagórze Śl. Wtedy też powstają wszystkie okoliczne wsie jako mocno związane z Zamkiem Grodno i Walimiem osiedlem tkackim. Michałkowa prawdopodobnie w 1318 r. Olszyniec 1335 r. Glinno na pewno w pierwszej połowie XIV wieku, Jugowice pod koniec XIV wieku, a najpóźniej Rzeczka związana z Walimiem prawdopodobnie w XVIII w.
Zamek Grodno powstaje w rękach Piastów do 1392 r. przechodząc następnie w posiadanie czeskie, wreszcie w XVI w. przechodzi w posiadanie mocno związanej z Polską rodziny panów z Łagowa. Przebudowują oni gotycki zamek w stylu renesansowym i doprowadzają go do takiej postaci, w jakiej /z małymi zmianami/ przetrwał do dziś.
Walim /Waltersdorf/ w czasie tzn. 1530 - 1548 stał się posiadłością Melchiora von Seydlitza. Dla zniszczonej prawie doszczętnie w okresie wojen husyckich wsi nastapił czas odbudowy. Przypominano sobie wówczas o istnieniu starych sztolni, a tekże stwierdzono wystepowanie bogatych złóż rud srebra. Próbowano rozwiazać wydobycie srebra jednak Walim nigdy nie stał się osada górnicza ponieważ szacunki o zasobach złóż okazały się mocno przesadzone. Poczatkowo oprócz górników w Walimiu osiedlaja się drwale, węglarze, właściciele tertaków wodnych.
Dla narażajacych życie górników w 1548 r. wybudowano światynie z drewna - kościółek ewangelicki św. Barbary /od 1654 r. katolicki/. Wojna 30 - letnia doprowadza do całkowitego zniszczenia wsi. Jest to okres klęsk żywiołowych: powodzie, susze, gradobicia i naloty szarańczy. Osadę nawiedzały kilkakrotne zarazy, z których najgorsza była dżuma. Wtedy ulega zmianie nazwa wsi - Wustewaltersdorf /Pustynna Waltera Wieś/, a właścicielem zostaje rodzina von Zedlitz. Częstym gościem tej rodziny jest król Prus Fryderyk II. W XIII wieku w Walimiu powstały pierwsze manufaktury specjalizujace się w bieleniu, potem w fabrykowaniu i wykończaniu tkanin. Już wtedy znaczna część produków eksportowano nawet na inne kontynety.
W 1789 r. na Zamku Grodno w Zagórzu Śl. wali się ściana południowa na dziedzińcu gotyckim oraz sasiednie skrzydło mieszkalne. Tymczasem największy rozwój wsi Walim to okres XIX wieku. Nastapił tu bardzo intensywny rozwój tkactwa. Zgodnie z wola Fryderyka II Walim stał się ośrodkiem cotygodniowych targów na przędzę i płótno.
Tkacze i kooperujacy z nimi kupcy pracowali we wszystkich okolicznych wsiach. Na poczatku XIX w. właścicielem Walimia został K.F.Weidelhofer. We wsi były wtedy : 2 kościoły, szkoła ewangelicka, dwór,2 folwarki, szpital, sierociniec, browar, 2 gorzelnie, 7 młynów wodnych, młyn do mielenia kory drzewnej, tartak, 2 bielniki potem cegielnia, olejarnia, 5 foluszy i jeszcze jeden tartak. Była to wieś bogata i duża, dobrze rozwinięta i znacznie uprzemysłowiona osada tkacka. Równocześnie Walim stał się modnym letniskiem, stanowiacym bardzo dogodny punkt wyjścia na Wielka Sowę.
W 1824 r. podjeto prace konserwatorskie na Zamku Grodno w Zagórzu Śl. Prace te już wówczas miały przystosować obiekt dla potrzeb ruchu turystycznego. W 1848 r. zbudowano pierwsza w Walimiu tkalnię z mechanicznymi krosnami żakardowymi, która dała poczatek późniejszym Zakładom Przemysłu Lniarskiego.
W 1850 r. przy tkalni uruchomiono bielnik i wykańczalnię tkanin, a w 1864 nowa duża tkalnię. Powoli zaczęło upadać tkactwo chałupnicze w okolicznych wsiach, a do Walimia zaczło napływać coraz więcej ludzi w poszukiwaniu pracy w tkalni. Rozwój przemysłu, a w nastepnej kolejności rozwój turystyki spowodowały, że ówcześni właściciele fabryki - Websky, Hartman i Wiese zawiazali w 1908 r. komendant budowy lini kolejki łaczacej Jugowice z Walimiem. Pierwszy pociag ruszył 04.06.1914 r. Oficjalne otwarcie linii kolejki elektrycznej nastapiło 22.07.19914 r. Kolejka pokonywała trasę 4,7 km, a różnica wzniesień wyniosła 117 m. Były dwie kolejki w Sudetach, które miały trakcję elektryczna. Kolejka ta stała się duża atrakcja turystyczna.
W latach 1911 - 1914 wybudowana została przez Niemców potężna zapora wodna spiętrzajaca wody rzeki Bystrzycy i tworzaca Jezioro Bystrzyckie. Zapora ma 44 m. wysokości i 230 m. długości. Powstały w ten sposób zbiornik gromadzi 8 mln3 litrów wody.
W czasie II Wojny Światowej w okolicach Walimia hitlerowcy postanowili wybudować system podziemnych fabryk zbrojeniowych, aby ustrzec się przed ewentualnymi nalotami aliantów. Celem prowadzonych na duża skalę prac górniczych i budowlanych było wykonanie połaczonego ze soba systemu obiektów - kompleksów składajacych się z części podziemnej i nadziemnej. Poczatkowo prace prowadzone były pod kierownictwem specjalnie utworzonej w tym celu spółki akcyjnej Ślaska Wspólnota Przemysłowa z generalna dyrekcja budowy w Jedlinie Zdroju. Na terenie budowy utworzono przedsiebiorstwo budowlane o kryptonimie "Olbrzym" /Oberbauleitung "Riese"/.
9 kwietnia 1944 r. Hitler polecił przyjęcie kierownictwa przez "Organizację TODT". Na obszarze objetym pracami zorganizowano filię obozu koncentracyjnego GROSS-ROSEN, obóz pracy "Olbrzym". Siła robocza byli wyłacznie jeńcy wojenni - Włosi, Rosjanie i przymusowi robotnicy - Polacy, Rosjanie, Francuzi, Ukraińcy.
Podziemne korytarze, dokładnie do dziś jeszcze nie zbadane, pochłonęły kilkanaście tysięcy ofiar, pochowanych na cmentarzach Walimia, Kolc i Głuszycy. Obecnie cmentarz w Walimiu jest miejscem pamięci narodowej. W 1995 r. udostepniono do zwiedzania Turystyczna Trasę Podziemnych Fabryk Walimia o długości 500 m.
Osobna historię tworzą Zakłady Przemysłu Lniarskiego, które jeszcze pod koniec lat siedemdziesiątych należały do największych w branży. Produkowano tu do 12,5 mln. m bieżących tkanin, głównie obrusów, ścierek i ręczników, które eksportowano do Australii, Nowej Zelandii, Hongkongu, Japonii, USA i większości krajów europejskich. Od połowy lat 80-tych zaznaczył się głęboki kryzys związany z utrata rynków zbytu na wschodzie, trudności z surowcami i wzrostem kosztów produkcji. Doprowadziło to w 1992 r. do postawienia zakładu w stan likwidacji.
Uważa się, że obecnie jedyna szansa dla Walimia i okolic pozostaje turystyka i usługi z nia zwiazane.